การศึกษากระบวนการเรียนรู้ในพิพิธภัณฑ์เพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต

Authors

รศ.ดร.จุฑามาศ แก้วพิจิตร

Published

วารการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และองค์การ

Abstract

The Study of Learning Process in Museum to Support Lifelong Learning

This research aims to study the way to develop museum into discovery museum and to study learning process of curators in the development to discovery museum. The sample in this study comprises 19 curators from four museums which are Wat Fang Khlong Folk Museum in Nakhon Nayok, Under Phetchaburi River Museum in Petchaburi, Ban Khao Yi San Museum in Samut Songkram and King Rama II Memorial Park in Samut Songkram as well. The study has been performed with an action research under the natural critical learning environment containing 4 stages; 1) engage, 2) explore, 3) explain, and 4) apply together with the developmental frame of National Discovery Museum Institute – NDMI.

The research shows that learning process of curators in the development to discovery museum is different. The development of learning process is then in official and unofficial patterns through eight methods which are 1) guided observation 2) inquiry based learning 3) workshop 4) conceptual presentation about discovery museum 5) discovery museum knowledge model 6) coaching 7) video of international model museum and 8) QR code knowledge. The skill improvement of curators both in official and unofficial ways helps them to be able to apply the obtained knowledge and skill to their museum. The equipment of museum development into the discovery one has also been created. This is to develop the museum under their care to be an encouragement for an unofficial learning aspiration in a community e.g. the arrangement of learning map for visitors, the performance adjustment for visitors’ attraction, the creation of QR code equipment for museum-information presentation in guideline and the equipment for an online knowledge transfer.

According to the findings, curators should be able to provide various and appropriate learning patterns to target group in order to support an experience and encourage visitors to link with prior knowledge, create a relationship between an exhibition and visitors into a learning experience apart from the knowledge showing through the exhibition.

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาพิพิธภัณฑ์ไปสู่พิพิธภัณฑ์รูปแบบใหม่(Discovery Museum) และศึกษากระบวนการเรียนรู้ของภัณฑารักษ์ในการเปลี่ยนแปลงพิพิธภัณฑ์ไปสู่พิพิธภัณฑ์รูปแบบใหม่(Discovery Museum)โดยกลุ่มตัวอย่างที่ทำการศึกษาประกอบไปด้วยภัณฑารักษ์ผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ 4 แห่งได้แก่

1) ภัณฑารักษ์ของพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านไทยพวนวัดฝั่งคลอง จังหวัดนครนายก

2) ภัณฑารักษ์ของพิพิธภัณฑ์ใต้แม่น้าเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี

3 ) ภัณฑารักษ์ของพิพิธภัณฑ์บ้านเขายี่สาร จังหวัดสมุทรสงคราม และ

4) ภัณฑารักษ์ของอุทยานพระบรมราชานุสรณ์พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย จังหวัดสมุทรสงคราม จำนวนทั้งสิ้น 19 คน

โดยทำการศึกษาในลักษณะการวิจัยเชิงปฏิบัติการ (Action Research) ภายใต้กระบวนการ การเรียนรู้ “Natural Critical Learning Environment” ประกอบด้วย 4 ขั้นคือ 1) Engage 2) Explore 3) Explain และ 4) Apply ให้สอดคล้องและดำเนินไปพร้อมๆ กับกรอบการพัฒนาของสถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (สพร.)

ผลการศึกษาพบว่า กระบวนการเรียนรู้ของภัณฑารักษ์ในการเปลี่ยนแปลงพิพิธภัณฑ์ไปสู่พิพิธภัณฑ์รูปแบบใหม่ (Discovery Museum) มีลักษณะการเรียนรู้แตกต่างกันการพัฒนากระบวนการเรียนรู้ จึงเป็นไปในรูปแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการผ่าน 8 วิธีการ คือ

1) การศึกษาดูงานในพิพิธภัณฑ์ที่มีความพร้อม (Guided Observation)

2) การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ข้อสงสัยหรือแนวคิดต่างๆ ในลักษณะของการตั้งคาถาม(Inquiry Based Learning)

3) การประชุมเชิงปฏิบัติการ (workshop)

4) การนาเสนอแนวคิดเกี่ยวกับDiscovery museum

5) การให้ความรู้เกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์ต้นแบบการเรี ยนรู้เพื่อเครือข่าย(Discovery Museum Knowledge Model)

6) การ Coaching

7) การชมวิดีทัศน์พิพิธภัณฑ์ต้นแบบในต่างประเทศ และ

8) การให้ความรู้เรื่อง QR Code การพัฒนาทักษะของภัณฑารักษ์ทั้งแบบทางการ ไม่เป็นทางการ และกึ่งทางการ

สามารถทำให้ภัณฑารักษ์นำความรู้ และทักษะที่ได้จากการพัฒนาไปประยุกต์ใช้กับพิพิธภัณฑ์ สามารถสร้างเครื่องมือการพัฒนาพิพิธภัณฑ์ให้ไปสู่พิพิธภัณฑ์รูปแบบใหม่ (Discovery Museum) เพื่อพัฒนาพิพิธภัณฑ์ภายใต้การดูแลของตนให้เป็นตัวกระตุ้นความอยากรู้ในลักษณะของการเรียนรู้อย่างไม่เป็นทางการของคนในชุมชน ได้แก่ การจัดทำแผนที่การเรียนรู้สำหรับผู้เข้าชม การปรับรูปแบบการจัดแสดงที่ดึงดูดความสนใจของผู้เข้าชม การสร้างเครื่องมือ QR code สำหรับการนำเสนอข้อมูลในพิพิธภัณฑ์ คู่มือการนำชม และเครื่องมือการถ่ายทอดองค์ความรู้ผ่านสื่อออนไลน์ เป็นต้น

ผลที่พบทั้งหมดนี้ทำให้เสนอแนะได้ว่า ภัณฑารักษ์ควรมีความสามารถในการจัดรูปแบบการเรียนรู้ที่หลากหลายเหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมาย เพื่อเสริมสร้างประสบการณ์และกระตุ้นให้ผู้เข้าชมสามารถเชื่อมโยงความรู้จากอดีต สร้างความสัมพันธ์ระหว่างนิทรรศการและผู้เข้าชมไปสู่การพัฒนาประสบการณ์การเรียนรู้นอกเหนือจากสาระองค์ความรู้ที่นาเสนอผ่านนิทรรศการ

(2559). การศึกษากระบวนการเรียนรู้ในพิพิธภัณฑ์เพื่อเสริมสร้างการเรียนรู้ตลอดชีวิต. วารการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์และองค์การ, 8(10240, 0869924595), 32-59.